گردشگری شهری و تأثیر آن بر توسعه پایدار / دکتر علی ریگی

به گزارش نگین صنعت، شهرهایی که پتانسیل­های گردشگری دارند همواره جاذب گردشگر هستند و مراکز گردشگری با ارتقای امکانات خود، درآمدهای زیادی را به شهر تزریق می­کنند. شهرها معمولاً جاذبه‌های متنوع و بزرگی شامل موزه‌ها، بناهای یادبود، تئاترها، استادیوم‌های ورزشی، پارک‌ها، شهربازی، مراکز خرید و مناطقی با معماری تاریخی دارند که گردشگران بسیاری را جذب می‌کند. در شهرهایی که جاذب گردشگر هستند، همواره حجم بالای مراجعه نیاز به برنامه مطلوبی دارد تا استفاده از خدمات شهری برای مردم میزبان و مهمان دارای تعادل باشد. یکی از زمینه­های مهم گردشگری بر اساس موقعیت مکانی و تنوع زیست محیطی مرکز است که جاذب گردشگرانی است که به دنبال آرامش و تفریح هستند. در شهرهای مختلف بسته به موقعیت مکانی و توپوگرافی، وقایع بارندگی شدید، طوفان و امواج گرما می­توانند به طور فزاینده­ای در زمینه گردشگری اثرگذار باشند.

فضای رقابتی در شهرهای جاذب گردشگر وجود دارد که تنوع و کیفیت را افزایش می­دهد. ویژگی­های معمول شهرها که تراکم جمعیتی، شهروندان و نوع فرهنگشان، مبادلات اقتصادی و تجمع گرایی در مرکز در شبکه داخل شهری را شامل می­شود؛ پذیرش گردشگر را نیز قبول کرده­اند که ویژگی­های اقتصادی حاصل از گردشگری را در قبال تأمین خدمات مطلوب دریافت کنند. این فرآیند یک نوع تبادل سودمند برای گردشگر و جامعه میزبان است. گردشگری شهری در راستای پردازش یک الگوی فضایی، ‏، تبادلی میان جامعه میزبان و گردشگران تعریف می­شود.

گروه­های ذی نفع در اقتصاد گردشگری شامل گروه­های زیر هستند:

گروه اول گردشگرانی هستند که دنبال افزایش تجربه سفر و آرامش روانی خود هستند. گروه دوم جامعه میزبانی است که وظیفه خدمات دهی به گردشگران را به عهده دارند و گروه سوم، مرکز شهرداری است که خدمات دهی را ساماندهی می­کند. این گروه­ها در یک راستا قرار دارند و مکمل یکدیگرند. افزایش همکاری این سه گروه سبب افزایش توسعه پایدار می­شود. در صورتی که اهداف گروه­های ذی نفع در یک راستا نباشد، عدم جذب گردشگر صورت می­پذیرد. گردشگری شهری از نظر اقتصادی به بازار مرتبط است و با شناخت بازار اقتصادی می­توان اقتصاد گردشگری را بهبود بخشید.

از جمله تأثیرات منفی اقتصادی گردشگری بر یک شهر می­توان به موارد زیر اشاره کرد:

• نابودی فعالیت­ها در اثر تمرکز بیش از حد بر فعالیت اقتصادی گردشگری.
• پاره وقت بودن شغل­های گردشگری.

از جمله تاثیرات مثبت اقتصادی گردشگری نیز می­توان به موارد زیر اشاره کرد:

• توسعه شبکه ارتباطی
• افزایش صادرات پنهان.
• افزایش در آمد مالیاتی دولت.
• افزایش ارزش املاک.

همچنین از جنبه اجتماعی گردشگری، با رشد و توسعه سریع صنعت گردشگری مواجه هستیم.

از جمله اثرات مثبت اجتماعی گردشگری می­توان به موارد زیر اشاره کرد:

• افزایش کارکرد زبان محلی.
• افزایش درآمد و بهبود کیفیت زندگی جامعه میزبان.
• احترام بالای مردم میزبان.

توزیع ناهمگن درآمدهای حاصل از گردشگری بین افراد ثروتمند و سرمایه گذار و سایر افراد از اثرات منفی اجتماعی گردشگری می­باشند. همانا افرادی که سرمایه بیشتری دارند، فرصت­های مهم گردشگری و درآمد حاصل از آن را مال خود می­کنند و مردم عادی نمی­توانند به درآمد بالایی برسند.

گردشگری شهری از عوامل مهم جهت ارتقای شاخص­های اقتصادی و فرهنگی یک جامعه است. مردم جامعه میزبان و سرمایه گذاران در زمینه ورود گردشگر، سود اقتصادی بالایی به دست می­آورند. البته این سود به مقدار قابل توجهی به سرمایه گذاران می­رسد. در این زمینه نقش مدیریت شهری بسیار مهم است تا بتواند تعادلی در سوددهی ایجاد کند. باید برنامه­ای طراحی شود تا افراد عادی نیز از ورود گردشگر سود داشته باشند و شاغل شوند.

گردشگری شهری، سبب افزایش درآمد برای شهرهای میزبان می­شود. بسیاری از شهرهای ایران به دلیل بهره­مندی از شرایط خاص جغرافیایی و طبیعی در جذب گردشگری شهری پتانسیل بالایی دارند اما آن گونه که باید به آنها توجه نشده است. نارضایتی گردشگران در این مواقع از کمبود خدمات منجر می­شود. گردشگر انتظار دارد در شهرهایی که شرایط طبیعی خاصی دارند، امکانات گردشگری نیز به اندازه کافی موجود باشد. نظرسنجی از گردشگران و سنجش میزان توقع آنان از اموری است که در مراکز گردشگری باید انجام شود. پس از سنجش انتظارات گردشگران، مراکز گردشگری باید عملکرد خود را بهبود بخشند. هر چه میزان عملکرد به انتظارات نزدیکتر باشد فرایند جذب گردشگر سریعتر رخ می­دهد. در صورتی که عملکرد مراکز بالاتر از انتظار گردشگران باشد، شهر به توسعه پایدار نزدیکتر می­شود.

به قلم: دکتر علی ریگی